Blog

Sukcesja firmy - zdecydowanie należy uwzględnić ją podczas przekazywania przedsiębiorstwa!

Sukcesja firmy w polskim sektorze MŚP często stanowi wyzwanie i nierzadko jest odkładana w czasie. Od pierwszych rozważań, przez podjęcie decyzji, aż po jej wdrożenie mija często ponad pięć lat. W niniejszym artykule przedstawiamy praktyczne wskazówki, wskazujemy najczęstsze błędy oraz prezentujemy interesujące alternatywy dla standardowych form finansowania sukcesji, które mogą zapewnić sprawne i płynne przejście.

Sukcesja firm w sektorze MŚP: fakty

Zmiana pokoleniowa w małych i średnich przedsiębiorstwach to proces, którego nie należy lekceważyć. Jeśli właściciel planuje przejście na emeryturę, powinien rozpocząć przygotowania do sukcesji z co najmniej pięcioletnim wyprzedzeniem. Brak odpowiednio wcześnie zaplanowanego procesu może w najgorszym przypadku prowadzić do konieczności sprzedaży firmy. W konsekwencji mogą zostać utracone miejsca pracy, wiedza specjalistyczna, kapitał oraz wpływy podatkowe. Z tego względu wczesne doradztwo i wsparcie w zakresie planowania sukcesji ma kluczowe znaczenie.

Według badań KfW,, każdego roku około 125 000 właścicieli średnich przedsiębiorstw poszukuje odpowiedniego następcy.

Proces ten stanowi poważne, a często również emocjonalne wyzwanie, szczególnie w przypadku tradycyjnych firm rodzinnych. Należy się spodziewać, że tzw. „luka sukcesyjna” będzie się nadal powiększać. Zmiany demograficzne sprawiają, że coraz więcej właścicieli w wieku emerytalnym rozważa przekazanie firmy — już co trzeci z nich ma ponad 60 lat. To rosnące wąskie gardło zwiększa presję na starsze pokolenie. Tym bardziej pozytywnym sygnałem jest fakt, że poziom zaawansowania planowania sukcesji wśród obecnych właścicieli jest wyższy niż kiedykolwiek wcześniej: około dwie trzecie krótkoterminowych planów sukcesyjnych do końca 2024 roku zostało już sfinalizowanych.

Zauważalny jest również wzrost aktywnego podejścia przedsiębiorców do tematu sukcesji. W ciągu ostatnich sześciu lat odsetek osób rozważających planowanie sukcesji wzrósł z 35% do 41% — to istotna zmiana w stosunkowo krótkim czasie w obszarze, który zazwyczaj cechuje się dużą stabilnością strukturalną.

Przeszkody w sukcesji firmy - identyfikacja i pokonywanie barier

Sukcesja firmy może stanowić trudne i wymagające wyzwanie dla wielu przedsiębiorstw. Siedem największych barier w polskich MŚP przedstawiono na ilustracji. W obliczu niedoboru młodych talentów wśród potencjalnych następców, kluczowym problemem pozostaje znalezienie odpowiednich kandydatów jest to najczęściej wskazywana przeszkoda w procesie sukcesji.

Nie należy jednak pomijać również takich aspektów jak ustalenie ceny sprzedaży oraz złożoność prawna całego procesu. W każdym przypadku obowiązuje zasada: im wcześniej i bardziej strategicznie zaplanowana jest sukcesja firmy, tym większe szanse na jej powodzenie. Około jedna na sześć firm wskazuje dodatkowo na istotne wyzwanie, jakim jest zapewnienie finansowania przez następcę.

Połowa przedsiębiorstw dostrzega także konieczność nagłej modernizacji w trakcie procesu sukcesji. Pojawia się jednak pytanie, czy zmiana na stanowisku zarządczym oznacza również zmianę stylu zarządzania, struktury organizacyjnej, a nawet profilu działalności. Odpowiedzi na te kwestie zależą od indywidualnej sytuacji firmy, jednak widoczny jest wyraźny trend: zmiana pokoleniowa staje się impulsem do wykorzystania nowych możliwości.

W szczególności cyfryzacja jest często postrzegana jako szansa na reorganizację struktur, przyspieszenie inwestycji technologicznych oraz wzmocnienie działań marketingowych i rozwoju marki. W wielu przypadkach sukcesja firmy wiąże się również z wejściem w nowe obszary działalności.

Wewnętrzna lub zewnętrzna sukcesja firmy:
Obie opcje są możliwe

Termin sukcesja wewnętrzna odnosi się do sytuacji, w której zarządzanie firmą przejmuje członek rodziny. Podstawowym warunkiem jest porozumienie wszystkich zaangażowanych stron, zarówno co do momentu przekazania firmy, jak i warunków oraz wzajemnych oczekiwań w ramach rodziny.

Nie zawsze jednak musi to przebiegać w ten sposób.

Sukcesja zewnętrzna jest również możliwa. Szczególnie obecnie wielu przedsiębiorców woli przejąć i kontynuować już istniejącą, funkcjonującą firmę zamiast zakładać nową od podstaw. W tym celu powstały platformy i giełdy sukcesji, które łączą potencjalnych nabywców z właścicielami firm, ułatwiając tym samym proces przekazania przedsiębiorstwa.

Możliwe jest również przejęcie firmy przez członka kadry zarządzającej tzw. wykup menedżerski (MBO). Zaletą sukcesji zewnętrznej jest możliwość generowania przychodów od pierwszego dnia, ponieważ firma posiada już ugruntowaną pozycję rynkową, bazę klientów oraz przeszkolonych pracowników. Nie jest to jednak rozwiązanie wolne od ryzyka, gdyż często wymaga dodatkowych inwestycji w rozwój, technologię i utrzymanie konkurencyjności.

MŚP powinny unikać tych błędów, jeśli chodzi o sukcesję firmy

Błąd #1: Zbyt późne planowanie sukcesji firmy

Przede wszystkim płynna zmiana kierownictwa wymaga czasu. Nawet jeśli właściciel firmy nie planuje jeszcze przejścia na emeryturę, sukcesję należy rozpocząć odpowiednio wcześnie, co najmniej trzy do pięciu lat wcześniej. Ma to kluczowe znaczenie nie tylko dla przyszłości przedsiębiorstwa, ale również dla jego bieżącego funkcjonowania. Planowany model sukcesji firmy w istotny sposób wpływa na gotowość do inwestowania.

Błąd #2: Niewykorzystany potencjał

Zmiana pokoleniowa na najwyższym szczeblu często wiąże się z wieloma nowymi możliwościami. Głębokie zmiany i procesy transformacyjne, np. w obszarze cyfryzacji, mogą być realizowane z nową energią pod świeżym przywództwem. Jednak mimo elastycznych struktur i płaskich hierarchii charakterystycznych dla MŚP, sprzyjających innowacjom, doświadczenie pokazuje, że ten potencjał często pozostaje niewykorzystany.

Błąd nr 3: Równoważenie zmian na barkach kilku osób

Transformacja w kierunku „firmy przyszłości” to wspólny projekt. Zewnętrzni następcy często dążą do szybkiego wdrażania zmian w przedsiębiorstwie. Choć takie podejście może być zasadne, kluczowe jest, aby wszyscy pracownicy wspierali proces transformacji. W przypadku zewnętrznego menedżera istotne jest, aby najpierw poznał nową organizację i dobrze się w niej zaaklimatyzował. Ułatwia to identyfikację obszarów, w których pracownicy są szczególnie otwarci na zmiany.

Badanie przeprowadzone przez Commerzbank wskazuje, że firmy średniej wielkości odnoszą korzyści z heterogenicznego składu kadry zarządzającej, obejmującego różne grupy wiekowe i poziomy doświadczenia. Przedsiębiorstwa, które skutecznie wdrożyły procesy zmian, wykorzystują zarówno potencjał zmiany pokoleniowej, jak i doświadczenie menedżerów z zewnątrz. Młodsi następcy i menedżerowie poniżej 40. roku życia często wnoszą do organizacji mentalność startupową oraz napędzają innowacyjne projekty ukierunkowane na przyszłość.

Błąd nr 4: Niedocenianie potrzeby doradztwa

Im bardziej złożony proces przekazania firmy, tym wyższe mogą być koszty doradztwa i finansowania. Doświadczeni specjaliści ds. sukcesji wspierają planowanie i uporządkowanie całego procesu w sposób celowy i efektywny. Zazwyczaj konieczne jest również zaangażowanie dodatkowych ekspertów, takich jak doradcy podatkowi, prawnicy czy specjaliści ds. fuzji i przejęć.

Błąd nr 5: Rozważanie tylko tradycyjnego finansowania

W ramach procesu przekazania firmy należy również znaleźć odpowiednie rozwiązania finansowe dopasowane do wybranej ścieżki sukcesji. Finansowanie transakcji sukcesyjnych jest często szczególnie wrażliwym i złożonym zagadnieniem. Helmut Karrer, CEO A.B.S. Global Factoring, podkreśla: „Żadne dwie sukcesje nie są takie same, dlatego nie zaleca się stosowania gotowych rozwiązań. Realna koncepcja musi być zawsze opracowywana indywidualnie dla każdego przypadku, wspólnie z głównym bankiem i doświadczonymi specjalistami”.

W proces ten mogą być zaangażowane różne źródła finansowania, takie jak kapitał własny nabywcy, tradycyjne kredyty bankowe, alternatywne instrumenty finansowe, w tym faktoring, a także preferencyjne kredyty i programy publiczne, które mogą obniżyć koszty finansowania.

Szczególną uwagę należy zwrócić na zapewnienie odpowiedniej płynności finansowej, umożliwiającej realizację ewentualnych zmian strategicznych w przedsiębiorstwie.

Faktoring jako realna koncepcja finansowania sukcesji

W praktyce proces ten jest często znacznie łatwiejszy w przypadku dużych przedsiębiorstw niż małych firm. „Wiele mniejszych firm nie dostrzegło jeszcze potencjału faktoringu w kontekście sukcesji firmy” – dodaje Mateusz Rydel. „Zapewnienie płynności to niewątpliwie jedna z głównych korzyści, jednak równie istotne są poprawa wskaźników kapitałowych, a tym samym ratingu, jak również możliwość uzyskania korzystniejszych warunków transakcji. Wszystko to bezpośrednio wpływa na wartość przedsiębiorstwa, która jest kluczowym elementem procesu przekazania”.

„Cieszymy się, że możemy pełnić rolę partnera doradczego w zakresie konkretnych potrzeb i wspólnie wypracowywać odpowiednie rozwiązania finansowe”.

Skontaktuj się teraz